حمام شاه مشهد

حمام شاه مشهد یکی از مکان های دیدنی شهر بوده و امروزه به عنوان موزه مردم شناسی مشهد شناخته می شود. این حمام در زمان صفوی توسط فردی به نام مهدی قلی بیک ساخته و وقف عموم مردم شد. تاریخچه حمام شاه مشهد به زمان صفویه بازمیگردد. معماری حمام شاه مشهد سنتی بوده و بخش های مختلف و جذابی دارد. بخش های مختلف به نام های سربینه، هشتی، آتشخانه و چاله حوض در حمام مهدی قلی بیک مشهد وجود دارد. این روزها موزه مردم شناسی مشهد محل نگهداری اقلام مرتبط با حمام که در زمان های قدیم استفاده میشد بوده و تمامی اقشار جامعه می توانند از آن دیدن کنند.

حمام شاه مشهد کجاست؟

حمام شاه مشهد به طور دقیق در انتهای خیابان اندرزگو ( خسروی نو )، اندرزگوی ۱۳، انتهای بازار بزرگ ( بازار فرش فروش های مشهد ) قرار دارد. حمام شاه مشهد با نام دیگر حمام مهدی قلی بیک یکی از مکان های دیدنی مشهد و همچنین آثار ملی ایران محسوب می شود. این مکان دیدنی در زمان شاه عباس صفوی به عنوان مکانی برای استحمام عموم و طی گذشت سال های متمادی و مرمت تبدیل به یکی از معروف ترین موره های مشهد به نام موزه مردم شناسی مشهد شده است. این حمام در آن زمان توسط یکی از امرای ترک خراسان به نام مهدی قلی بیک ساخته شد و به همین دلیل نام او بر روی این مکان دیدنی گذاشته شد.

ساعت بازدید حمام شاه مشهد

ساعت بازدید از حمام شاه مشهد در تمام روزهای هفته به جز جمعه ها، بین ساعت هشت صبح تا دوازده ظهر بوده و تنها روز های پنج شنبه تا ساعت یازده ظهر باز است. خوب است بدانید در مناسبت های تعطیلی در طی سال این حمام شاه بسته است.

تاریخچه حمام شاه مشهد

تاریخچه حمام شاه مشهد به سال ۱۰۲ هجری قمری برمیگردد. حمام مهدی قلی بیک به دلیل قرار گرفتن در مجاورت مسجد شاه، به حمام شاه نیز شناخته شده است. حمام شاه مشهد یکی از قدیمی ترین و بزرگترین حمام های مشهد و ایران محسوب می شود که از تخریب نجات پیدا کرده است. حمام مهدی قلی بیک پس از تاسیس وقف عموم شد و همه ی اقشار جامعه در آن زمان از خدمات آن استفاده می کردند. در سال ۱۳۵۶ این حمام در فهرست بناهای تاریخی و آثار ملی کشور به ثبت رسید. پس از بیست و یک سال بی توجهی به این بنای ارزشمند، سازمان میراث فرهنگی با مشارکت آستان قدس تصمیم به مرمت گرفته و در سال ۱۳۸۵ درهای حمام شاه با عنوان جدید موزه مردم شناسی مشهد رو به عموم گشوده شد.

معماری حمام شاه مشهد

معماری حمام شاه مشهد سنتی بوده و قسمت هایی همچون هشتی (میاندر )، سربینه، خزینه، گرمخانه، تون ( آتشخانه ) و چاله حوض دارد. وجود دیوارنگاری های ارزشمند با مضامین اسطوره های ایران و شاهنامه، حمام شاه مشهد را در دنیای امروز تبدیل به مکانی دیدنی کرده و علاقه مندان به بازدید از موزه می توانند از آن دیدن کنند. در بخش گنبدی حمام مهدی قلی بیک مشهد، تصاویری از دوران قاجار به چشم میخورد و کاملا تحت تاثیر فضای آن دوران نقاشی شده است. 

بخش های مختلف حمام شاه مشهد

بخش های مختلف حمام شاه همانطور که در بالا گفتیم شامل هشتی، سربینه، خزینه، گرمخانه، تون و چاله حوض است. سازه اصلی بنای حمام شاه مشهد از جنس آجر بوده و همچنین مصالحی همچون آهک، ساروج، شیشه و فلز در ساخت این سازه مورد استفاده قرار گرفته است.

سربینه یا رختکن

سربینه در حمام شاه مشهد با نقاشی های مختص آن زمان و کاشی های ریز رنگی تزیین شده است. قسمت سربینه حمام شاه مشهد دارای ساروج بری و گچ کاری های ۲۸ لایه بوده و خوب است بدانید قدیمی ترین لایه مربوط به دوران صفویه و جدیدترین لایه مربوط به دوران قاجار است. در سربینه حمام امام قلی بیک قوس هایی از نوع پنج و هفت شاخ بزی که در معماری اصیل ایرانی بسیار پرکاربرد بوده اند استفاده شده است.

سربینه دارای چهار صّفه بوده که سه تای آن مخصوص تعویض لباس و یکی از آنها در آن زمان به عنوان شاه‌نشین ویژه ی اشراف زادگان استفاده می شد.

هشتی یا میاندر

هشتی یا میاندر ارتباط دهنده میان دو فضای سربینه و گرمخانه است. در قسمت وسط هشتی حوض کوچکی قرار دارد که افراد در آن زمان پس از بیرون آمدن از گرمخانه پای خود را در آن قرار می دادند تا پاهایشان قبل از ورود به سربینه با آب سرد شسته شود.

گرمخانه

گرمخانه قسمتی است که افراد در آن زمان پس از گذشتن از هشتی وارد آن می شدند. گرمخانه در حمام شاه مشهد در واقع محل اصلی شست و شو و استحمام بوده است. فضای داخلی گرمخانه مربع شکل بوده و چهار ستون اصلی در وسط دارد. پوشش سقف گرمخانه گنبدی شکل بوده و در اطراف آن سه غرفه وجود دارد. افراد در آن زمان برای استحمام به این غرفه ها می رفتند. در قسمت غربی گرمخانه خزینه آب گرم قرار داشته و سطحی بلندتر از کف گرمخانه دارد.

در قسمت شمالی گرمخانه فضایی نسبتا کوچک قرار دارد که قدیم مکانی برای از بین بردن مو های زائد بوده است. در دو طرف خزینه آب گرم، دو اتاق وجود دارد که در آن زمان در اتاق شمالی سه حوضچه آب سرد قرار داشته که گل و لای موجود در آب در آنها ته نشین می شد  تا آب تصفیه شده وارد خزینه شود.

تون یا آتشخانه

تون یا آتشخانه در پشت خزینه قرار دارد و همانطور که از نامش مشخص است محل برافروختن آتش و منبع تامین انرژی گرمایی حمام شاه مشهد بوده است. در آن زمان به کسی که مسئول تامین سوخت و گرمایش بوده تون تاب می گفتند. در زمان های خیلی قدیم تون تاب پس از تهیه سوخت حمام آنها را درون کوره می انداخته و سپس آتش را روشن می کرده است. انشعابات گرما به صورت کانال های باریک در کف گرمخانه و به شکل مارپیچ تا سربینه ادامه پیدا میکردند.

چاله حوض

چاله حوض یا همان استخر آب در آن زمان برای شنا یا آبتنی پس از استحمام مورد استفاده قرار می گرفته و چاله حوض حمام شاه در قیاس با چاله حوض سایر حمام ها در آن زمان ابعاد بزرگتری داشته است.

موزه مردم شناسی مشهد

موزه مردم شناسی مشهد محل نگهداری متعلقات حمام مثل ظروف سنگی، سفالینه ها و …. است. پس از اینکه حمام شاه مشهد به موزه تبدیل شد، تمامی فضاها و قسمت های آن به عنوان غرفه نمایش اشیا انتخاب شدند. آثار و متعلقات موجود در موزه مردم شناسی مشهد بسیار دیدنی هستند و یکبار بازدید از آنها برای همه لازم است. به طور مثال یکی از اصلی ترین غرفه های موزه مردم شناسی مشهد مربوط به نمایش وسایل استحمام در آن زمان بوده و وسایلی همچون کیسه، لیف، صابون، لگن و …. به نمایش گذاشته شده است.

قیمت بلیط موزه مردم شناسی مشهد

قیمت بلیط موزه مردم شناسی مشهد به ازای هر نفر پنج هزار تومان بوده و این رقم مختص بازدیدکنندگان ایرانی است. گردشگران و توریستهای خارجی برای بازدید از حمام شاه مشهد باید نفری پنجاه هزار تومان پرداخت کنند.

کلام آخر

حمام شاه مشهد یکی از ارزشمندترین و بزرگترین مکان های تاریخی مشهد بوده و با حفاظت از معماری اصیل ایرانی در این بنا و سپس تبدیل شدن آن به موزه مردم شناسی در مشهد برای بازدید در اختیار عموم مردم قرار گرفت. بازدید از این بنای ارزشمند و تاریخی برای علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ ایران بسیار جذاب و تاثیرگذار خواهد بود.